Δερματική φροντίδα και επιπλοκές μετά από ενέσεις Botox©

Επ. Καθηγήτρια Χρυσάνθη Καραπάντζου, Ελένη Γόλα , Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης

Περίληψη

Η αλλαντική τοξίνη τύπου Α (Botox, BoNT-A) αποτελεί μία από τις συχνότερα εφαρμοζόμενες, ελάχιστα επεμβατικές αισθητικές θεραπείες, με υψηλό προφίλ ασφάλειας και κυρίως ήπιες, παροδικές και τοπικές ανεπιθύμητες ενέργειες [1–3].

Οι δερματικές αντιδράσεις μετά τις ενέσεις οφείλονται κατά κύριο λόγο σε μηχανικό τραυματισμό των ιστών, τοπική φλεγμονώδη απάντηση και αγγειακή κάκωση,

KAΡΑΠΑΝΤΖΟΥ ΧΡΥΣΑΝΘΗ Assoc. Prof. Dr. med. MSc, Ιατρός, Ωτορινολαρυγγολόγος, Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Göttingen, Γερμανίας,

Αναπληρώτρια Καθηγήτρια της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ludwig-Maximilian του Μονάχου

Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης Εφαρμογών της Βοτουλινικής Τοξίνης στην ΩΡΛ.

Μaster Αισθητικής Ιατρικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου SophiaAntipolis, Grabce.
Υπεύθυνη του τμήματος Facial Rejuvenation της Πανεπιστημιακής ΩΡΛ κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Μονάχου (LMU), Γερμανίας.

Eλένη Γκόλα, Ιατρός, Ωτορινολαρυγγολόγος, Καλιάφα 1Α Ιωάννινα. Μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης Εφαρμογών της Βοτουλινικής Τοξίνης στην ΩΡΛ.

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης, Ιατρός, Ωτορινολαρυγγολόγος, Κόρινθος. Μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης Εφαρμογών της Βοτουλινικής Τοξίνης στην ΩΡΛ.

εκδηλούμενες ως ερύθημα, οίδημα, ευαισθησία, εκχυμώσεις ή σπανιότερα λοιμώξεις και αντιδράσεις υπερευαισθησίας [2,3]. Η μετεπεμβατική φροντίδα στοχεύει στη μείωση της φλεγμονής, στην προστασία του επιδερμιδικού φραγμού και στην αποφυγή ερεθιστικών παραγόντων.

Η χρήση ήπιων καθαριστικών και μη ερεθιστικών ενυδατικών σκευασμάτων (Prurigkel) χωρίς ρετινοειδή ή απολεπιστικά οξέα συνιστάται κατά τις πρώτες 24–48 ώρες [2]. Καταπραϋντικά συστατικά όπως το εκχύλισμα ή κολλοειδές πλιγούρι βρώμης (Avena sativa) που περιέχεται στο Prurigkel παρουσιάζουν τεκμηριωμένες ενυδατικές, αντιφλεγμονώδεις και φραγμο-υποστηρικτικές ιδιότητες, μειώνοντας την απώλεια διαδερμικού ύδατος και τον ερεθισμό, γεγονός που τα καθιστά κατάλληλα για ευαίσθητο ή μετατραυματικό δέρμα μετά από ενέσιμες πράξεις [4–6]. Συνεπώς, μία απλή ρουτίνα φροντίδας που περιλαμβάνει ήπιο καθαρισμό, ενυδάτωση με καταπραϋντικά/φραγμοενισχυτικά συστατικά και καθημερινή αντηλιακή προστασία μπορεί να συμβάλει στη βέλτιστη ανάρρωση του δέρματος και στη μείωση των επιπλοκών.

Λέξεις-κλειδιά

Botox · Αλλαντική τοξίνη τύπου Α · BoNT-A · Δερματική φροντίδα · Μετεπεμβατική περιποίηση · Δερματικές ανεπιθύμητες ενέργειες · Κολλοειδές βρώμης · Avena sativa · Επιδερμιδικός φραγμός · Καταπραϋντικά καλλυντικά · Αισθητική δερματολογία·Prurigkel

1. Γενικές αρχές ασφάλειας μετά από Botox

Η αλλαντική τοξίνη τύπου Α (BoNT-A) θεωρείται γενικά ασφαλής, ελάχιστα επεμβατική αισθητική πράξη, με τις περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες να είναι ήπιες, παροδικές και τοπικές [1–3].
Οι δερματικές αντιδράσεις οφείλονται κυρίως σε:

·       μηχανικό τραυματισμό από τη βελόνα

·       τοπική φλεγμονώδη απάντηση

·       αγγειακή κάκωση

·       ερεθισμό από προϊόντα ή πίεση/μαλάξεις μετά την έγχυση [2,3]

Επομένως, ο βασικός στόχος της μετεπεμβατικής φροντίδας είναι:
ελαχιστοποίηση φλεγμονής + προστασία δερματικού φραγμού + αποφυγή ερεθισμού.

2. Προτεινόμενη φροντίδα δέρματος μετά τη θεραπεία

2.1 Ήπια καθαριστικά και ενυδάτωση

Η χρήση ήπιων καθαριστικών και απλών ενυδατικών/λοσιόν (Prurigkel), χωρίς δραστικά οξέα ή ρετινοειδή είναι ασφαλής και βοηθά στη διατήρηση της ακεραιότητας του φραγμού του δέρματος [2].

Συνιστάται αποφυγή για 24–48 ώρες:

·       AHA/BHA

·       ρετινόλη/ρετινοειδή

·       ισχυρά απολεπιστικά

·       έντονο μασάζ ή πίεση στην περιοχή [2,3]

2.2 Εφαρμογή λοσιόν με καταπραϋντικά συστατικά (π.χ. εκχύλισμα βρώμης, όπως το Prurigkel)

Το εκχύλισμα ή κολλοειδές πλιγούρι βρώμης του Prurigkel έχει αποδειχθεί ότι:

βελτιώνει την ενυδάτωση και μειώνει την απώλεια νερού (TEWL) δηλαδή τη διαδερμική εξάτμιση ύδατος που αντανακλά τη λειτουργική επάρκεια του επιδερμιδικού φραγμού. Το TEWL (Transepidermal Water Loss – Διαδερμική Απώλεια Ύδατος) είναι ο ρυθμός με τον οποίο το νερό εξατμίζεται παθητικά από το δέρμα προς το περιβάλλον μέσω της επιδερμίδας, κυρίως διαμέσου της κεράτινης στιβάδας.

Με απλά λόγια, είναι ένας δείκτης του πόσο “στεγανός” ή λειτουργικός είναι ο δερματικός φραγμός.

Τι σημαίνει κλινικά

Χαμηλό TEWL

✔ καλός επιδερμιδικός φραγμός
✔ επαρκής ενυδάτωση
✔ λιγότερος ερεθισμός/ξηρότητα

Υψηλό TEWL

✘ διαταραγμένος φραγμός
✘ αυξημένη απώλεια υγρασίας
✘ ξηρότητα, τσούξιμο, ερύθημα, ευαισθησία
✘ συχνό μετά από:

ενέσεις/μικροτραυματισμούς (π.χ. Botox)
απολεπίσεις, laser, peelings
δερματίτιδα/ατοπία
σκληρά καλλυντικά

Πώς μετριέται

Με ειδική συσκευή (tewameter), που υπολογίζει την εξάτμιση νερού από την επιφάνεια του δέρματος.
Μονάδα μέτρησης: g/m²/h.

Σχέση με το εκχύλισμα βρώμης (Prurigkel)

Όταν λέμε ότι το κολλοειδές βρώμης: «μειώνει το TEWL» σημαίνει ότι:

ενισχύει τα λιπίδια του φραγμού
“σφραγίζει” την υγρασία
περιορίζει την απώλεια νερού
βοηθά το δέρμα να επουλωθεί γρηγορότερα μετά από ερεθισμό ή ενέσεις

Άρα, χαμηλότερο TEWL = καλύτερη ενυδάτωση και ταχύτερη αποκατάσταση του δέρματος.

·       ενισχύει τον επιδερμιδικό φραγμό

·       παρουσιάζει αντιφλεγμονώδη και αντιοξειδωτική δράση

·       μειώνει ερύθημα και κνησμό [4–6]

Κλινικές μελέτες δείχνουν ότι προϊόντα με κολλοειδή βρώμη είναι χαμηλού ερεθιστικού δυναμικού και κατάλληλα για ευαίσθητο/μετατραυματικό δέρμα, καθιστώντας τα κατάλληλη επιλογή μετά από ενέσιμες πράξεις όπως το Botox [4,5].

Άρα, λοσιόν/κρέμες με βρώμη, ceramides ή υαλουρονικό οξύ μπορούν να χρησιμοποιηθούν υποστηρικτικά.

2.3 Αντηλιακή προστασία

Η καθημερινή χρήση SPF ≥30 προστατεύει από φλεγμονή και μεταφλεγμονώδη υπερμελάγχρωση μετά από αισθητικές παρεμβάσεις [2].

3. Πιθανές δερματικές ανεπιθύμητες ενέργειες

Οι συχνότερες επιπλοκές είναι τοπικές και αυτοπεριοριζόμενες [1–3].

Πίνακας: Δερματικές εκδηλώσεις – μηχανισμός – αντιμετώπιση

Εκδήλωση	Συχνότητα	Μηχανισμός	Διάρκεια	Αντιμετώπιση	Βιβλ.
Ερύθημα	Πολύ συχνό	Φλεγμονώδης αντίδραση	ώρες–1 ημέρα	Ψυχρά επιθέματα, ήπια ενυδάτωση	[1–3]
Οίδημα	Πολύ συχνό	Τοπικό τραύμα	24–48 ώρες	Ψυχρά επιθέματα	[1,2]
Πόνος/ευαισθησία	Συχνό	Μηχανικός ερεθισμός	1–2 ημέρες	Ήπια αναλγησία	[2,3]
Εκχυμώσεις/μελανιές	Συχνό	Ρήξη μικρών αγγείων	3–7 ημέρες	Τοπική πίεση, αποφυγή αντιπηκτικών	[2,3]
Κνησμός/ερεθισμός	Συχνό	Φλεγμονή/ευαισθησία προϊόντων	παροδικό	Καταπραϋντικές λοσιόν (π.χ. Prurigkel)	[3–5]
Αιμάτωμα	Λιγότερο συχνό	Εκτεταμένη αγγειακή βλάβη	ημέρες–εβδ.	Παρακολούθηση	[3]
Λοίμωξη	Σπάνιο	Μικροβιακή επιμόλυνση	μεταβλητή	Ιατρική αγωγή	[2]
Αλλεργική αντίδραση	Πολύ σπάνιο	Υπερευαισθησία	μεταβλητή	Άμεση ιατρική εκτίμηση	[7]

4. Σύνθεση – πρακτικό συμπέρασμα

Με βάση τα παραπάνω:

·       Οι δερματικές αντιδράσεις μετά Botox είναι ήπιες και παροδικές [1–3]

·       Η σωστή φροντίδα βασίζεται σε ήπια, μη ερεθιστικά προϊόντα [2]

·       Το εκχύλισμα βρώμης (Prurigkel) αποτελεί τεκμηριωμένη καταπραϋντική και φραγμο-υποστηρικτική επιλογή [4–6]

·       Η αποφυγή έντονων ενεργών συστατικών μειώνει τον κίνδυνο επιπλοκών

Συνεπώς, μια απλή ρουτίνα (ήπιος καθαρισμός + ενυδάτωση με Prurigkel + αντηλιακό) είναι η πλέον ορθολογική μετεπεμβατική προσέγγιση.

Bιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1.     Carruthers J, Carruthers A. Botulinum toxin type A in the treatment of glabellar lines. Dermatol Surg. 2003;29(8):802–809.

2.     Sundaram H, Signorini M, Liew S, et al. Global Aesthetics Consensus: Botulinum toxin type A—safety and complications. Plast Reconstr Surg. 2016;137(3):518e–529e.

3.     Hexsel D, Hexsel C, Dal’Forno T. Side effects of botulinum toxin injections. Dermatol Ther. 2011;24(1):56–65.

4.     Ilnytska O, Kaur S, Chon S, et al. Colloidal oatmeal improves skin barrier through multi-therapy activity. J Drugs Dermatol. 2016;15(6):684–690.

5.     Fowler JF Jr, Fowler LM. Colloidal oatmeal formulations and the treatment of irritated skin. J Drugs Dermatol. 2012;11(6):e1–e5.

6.     Reynertson KA, Garay M, Nebus J, et al. Anti-inflammatory properties of oat avenanthramides. J Agric Food Chem. 2015;63(47):10386–10393.

7.     U.S. Food and Drug Administration. Botulinum toxin type A prescribing information—adverse reactions and hypersensitivity.
Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.

Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση, παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας